Đây được xem là đợt cải cách có quy mô lớn, tác động trực tiếp tới hàng nghìn thủ tục, quy trình mà doanh nghiệp, người dân đang thực hiện trong quá trình đầu tư, sản xuất, kinh doanh.
Động thái này cho thấy quyết tâm của Chính phủ nhiệm kỳ mới nhằm thay đổi mạnh mẽ cách vận hành của bộ máy quản lý nhà nước, hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số ngay trong năm 2026.
Tăng niềm tin cho doanh nghiệp
Cải cách môi trường kinh doanh thường được nhắc tới bằng các con số cắt giảm thủ tục hành chính hay điều kiện đầu tư kinh doanh. Tuy nhiên, thực tế sau nhiều đợt rà soát, cắt giảm trước đây, doanh nghiệp phản ánh dù có cắt giảm, nhưng vẫn tồn tại tình trạng “giấy phép con” biến tướng dưới hình thức khác.
Không ít quy định được gọi là đơn giản hóa nhưng doanh nghiệp vẫn phải đi lại nhiều lần để bổ sung hồ sơ, chờ xác nhận hoặc xin ý kiến liên ngành. Hiện cả nước còn 198 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện với khoảng 4.603 điều kiện kinh doanh.
Vì vậy, mới đây Thủ tướng Lê Minh Hưng đã yêu cầu cắt giảm ngay tối thiểu 30% thủ tục hành chính, 50% thời gian giải quyết, 50% chi phí tuân thủ và 30% điều kiện kinh doanh, xóa bỏ 100% thủ tục không cần thiết. Đây được xem là thông điệp rõ ràng, thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của người đứng đầu Chính phủ về việc không chấp nhận tình trạng duy trì các rào cản hành chính thiếu hợp lý và vấn đề cải cách môi trường kinh doanh đã được đặt ở vị trí ưu tiên hàng đầu.
Theo anh Lê Tuấn Linh, Giám đốc Công ty sản xuất may mặc Nam Linh, điểm đáng chú ý của đợt cải cách lần này là tư duy quản lý chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”. Thay vì kiểm soát chặt ở khâu cấp phép ban đầu, cơ quan quản lý sẽ tập trung vào quy chuẩn, tiêu chuẩn và giám sát về sau quá trình hoạt động của doanh nghiệp. Đây được xem là cách tiếp cận hiện đại, vừa tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, vừa bảo đảm hiệu quả quản lý.
Ông Văn Tiến Đức, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Đức Phúc cho rằng, với tinh thần cải cách mạnh mẽ, thực chất như hiện nay, thời gian xử lý thủ tục hành chính sẽ được rút ngắn, quy trình gọn nhẹ hơn để tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong quá trình hoạt động. Khi thủ tục hành chính tinh gọn, nguồn lực khơi thông, sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp mở rộng đầu tư, thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển mạnh hơn.
Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hồ Sỹ Hùng cũng đánh giá đợt cải cách lần này là động lực quan trọng để cải thiện môi trường đầu tư, giúp Việt Nam cạnh tranh hơn trong khu vực. Không chỉ giảm rào cản, tạo môi trường kinh doanh thông thoáng hơn mà còn củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp vào quyết tâm cải cách của Đảng và Nhà nước.
Xóa rào cản tạo động lực tăng trưởng
Theo tính toán, việc thực thi 8 nghị quyết của Chính phủ về đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước sẽ giúp cắt giảm hơn 50% thời gian thực hiện và chi phí tuân thủ so với năm 2024. Tuy nhiên, tư duy mới cũng đặt ra yêu cầu mới về năng lực quản lý.
Trong đó, hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật phải rõ ràng; dữ liệu quản lý cần đầy đủ, minh bạch và công tác giám sát phải dựa nhiều hơn vào công nghệ số. Bởi nếu hậu kiểm không hiệu quả, việc cắt giảm thủ tục không mang lại kết quả thực chất, có thể tạo ra khoảng trống quản lý hoặc phát sinh rủi ro mới.
Bên cạnh đó, không ít doanh nghiệp cho rằng, điều họ mong muốn không chỉ thêm những cam kết về con số cắt giảm trên văn bản mà là sự cảm nhận thay đổi thực chất trong cách thực thi.
Đó cũng là lý do Bộ Tư pháp khi thẩm định các phương án cắt giảm đã lưu ý nhiều bộ, ngành cần có giải pháp thay thế khả thi, tránh tình trạng giảm thủ tục chỉ trên giấy tờ. Thực tế nhiều năm qua cho thấy, khó khăn lớn nhất của cải cách hành chính không nằm ở chủ trương mà ở khâu tổ chức thực hiện.
Không ít quy định dù đã thông thoáng nhưng khi triển khai tại cơ sở vẫn phát sinh thêm yêu cầu hồ sơ hoặc kéo dài thời gian xử lý. Vì vậy, theo các chuyên gia kinh tế, để đợt cải cách lần này thật sự đạt hiệu quả trong thực tiễn, các bộ, ngành và địa phương cần phải đẩy mạnh phân cấp giải quyết thủ tục hành chính, gắn với nâng cao năng lực cán bộ cơ sở, trách nhiệm người đứng đầu; tăng cường ứng dụng công nghệ, hoàn thiện cơ sở dữ liệu để người dân, doanh nghiệp chỉ phải cung cấp thông tin một lần, giảm tối đa thời gian và chi phí tuân thủ.
Tập trung các nguồn lực để quản lý đúng rủi ro, đúng đối tượng và vấn đề, lĩnh vực cần quản lý. Nếu thực hiện theo đúng tinh thần đó, việc cải cách sẽ không chỉ dừng ở số lượng thủ tục giảm được mà quan trọng hơn tạo ra chuyển biến thực chất, giúp môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng hơn, khơi thông nguồn lực cho doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn.
Tuy nhiên, để tạo ra chuyển biến trong hành động, điều quan trọng nhất vẫn là thay đổi tư duy thực thi trong bộ máy quản lý. Nếu cán bộ thực thi vẫn giữ cách làm cũ, vẫn thiên về quản lý bằng cấp phép và cơ chế xin-cho, muốn giành lấy sự ảnh hưởng thì cải cách sẽ khó đạt hiệu quả thực chất.
Ngược lại, nếu quá trình hậu kiểm được tổ chức minh bạch, dựa trên dữ liệu số, lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp và trách nhiệm giải trình rõ ràng, đây có thể trở thành bước ngoặt quan trọng trong tiến trình cải cách môi trường kinh doanh ở Việt Nam.
Qua đó, giúp tháo gỡ triệt để các “điểm nghẽn” của thể chế, huy động và giải phóng nhanh các nguồn lực của doanh nghiệp nhằm mở rộng dư địa cho tăng trưởng kinh tế đất nước.